Bình luận thông tư 200

Thông tư 200 (TT200) quy định về chế độ kế toán đã trở nên rõ ràng trong những tuần gần đây khi một số công ty niêm yết công bố KQKD Q1 đã liên hệ với TT200 để giải thích về những thay đổi trong một số ghi nhận kế toán đối với các khoản mục trên Báo cáo Kết quả kinh doanh. Những thay đổi này sẽ ngày càng nhiều trong cả năm nay do ngày càng nhiều công ty tuân thủ những quy định kế toán mới này (sẽ được áp dụng trong cả nền kinh tế trong năm nay). Theo đó, sẽ có hàng loạt các điều chỉnh bất thường đối với các tài khoản kế toán ảnh hưởng đến từng khoản mục trong Báo cáo Kết quả kinh doanh từ doanh thu trở xuống. Mức độ thay đổi sẽ khác nhau đối với từng công ty. HSC sẽ đưa ra nhận định sau đó về những tác động này và đây là phần mở đầu đề cập đến những thay đổi chính về nguyên tắc kế toán. Nhận định sau đó sẽ xem xét đối với những tác động đối với 70 công ty hàng đầu một cách cụ thể hơn và chọn ra những công ty sẽ chịu tác động nhiều nhất bởi những thay đổi này.

Thông tư 200 sẽ được áp dụng từ năm nay – Vào ngày 22/12 năm ngoái, Bộ Tài chính (MOF) đã ban hành Thông tư số 200/2014/TT-BTC hướng dẫn đối với Hệ thống Kế toán doanh nghiệp Việt Nam thay thế cho Quyết định số 15/2006/QD-BTC và Thông tư số No. 244/2009/TT-BTC. Văn bản này đã được công bố từ đầu năm nay và do được ban hành bất ngờ, đã mất  một vài tháng sau đó để những tác động của thông tư mới này phản ánh vào cộng đồng doanh nghiệp. Thông tư 200 có hiệu lực từ  tháng 2/2015 và chính thức áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày 1/1/2015. Thông tư sẽ tác động mạnh đến hạch toán kế toán cho năm tài chính 2015 và những năm sau đó.

Đây là bước quan trọng đầu tiên để hợp nhất VAS với IFRS – Thông tư thực hiện một cách hiệu quả một chuỗi những thay về tiêu chuẩn kế toán chính, thể hiện nỗ lực để hợp nhất Tiêu chuẩn kế toán Việt Nam với IFRS. Tuy nhiên, quá trình này sẽ kéo dài một vài năm và do đó TT200 thể hiện bước đi đầu tiên trong quá trình này. Các doanh nghiệp nói chung và các đơn vị kiểm toán hiện đang nỗ lực để nắm rõ thông tư này, một văn bản được ban hành khá đột ngột và không có giai đoạn tham khảo doanh nghiệp trước đó.

Bằng cách tiêu chuẩn hóa quy trình kế toán trong năm nay – Động lực chính ở đây là việc chuẩn hóa các chuẩn mực kế toán và loại bỏ một số khác biệt giữa VAS và IFRS. Kết quả là, tất cả các công ty niêm yết sẽ phải có những điều chỉnh quan trọng đối với báo cáo tài chính năm 2015. Một số công ty sẽ thực hiện thay đổi trong năm nay và do đó chúng ta sẽ thấy rõ những thay đổi này phản ánh trong KQKD theo quý trong cả năm. Trong khi đó những công ty khác sẽ chờ đợi KQKD kiểm toán cả năm trước khi thực hiện thay đổi theo quy định.

Do đó, mức tăng theo năm trong năm 2015 sẽ cần được xem xét cẩn thận - Có nghĩa rằng các con số so sánh tăng trưởng theo năm sẽ cần được xem xét trong một số trường hợp khi chúng ta nhận thấy sự so sánh là không hợp lý như so sánh táo và cam. Điều này sẽ dẫn đến sự không chắc chắn và nhầm lẫn và dĩ nhiên không NĐT nào thích điều này. Tuy nhiên, sau sự gián đoạn trong ngắn hạn này, chúng tôi cho rằng phần lớn NĐT sẽ đón nhận thực tế rằng hệ thống kế toán của Việt Nam tương đồng và minh bạch hơn nhờ thông tư này. Và theo đó nhìn nhận đây là sự đóng góp quan trọng từ chính phủ để dần dần nâng hạng thị trường Việt Nam lên thị trường mới nổi đến năm 2017-2018.

Thông tư sẽ tác động đối với việc tính toán các khoản mục chính trên Báo cáo kết quả kinh doanh từ doanh thu đến EPS – TT200 sẽ tác động lên từng khoản mục của Báo cáo Kết quả kinh doanh và một số khoản mục của Bảng cân đối kế toán. Tác động chính sẽ rơi vào doanh thu, giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS). Hai thay đổi chính sẽ là (1) việc ghi nhận một số chi phí sẽ thay đổi, chuyển từ mục này sang mục khác và (2) một số khoản mục sau thuế sẽ được chuyển lên trước thuế và ghi nhận là chi phí. Do anh hưởng của sự thay đổi này, một số khoản mục sẽ giảm như doanh thu và EPS và một số khoản mục khác như giá vốn hàng bán sẽ tăng. Tóm lại, chúng tôi thấy rằng tác động chính từ những thay đổi này sẽ làm giảm doanh thu, chi phí bán hàng và EPS so với năm trước. Trong khi đó, tăng giá vốn hàng bán. Dĩ nhiên, ảnh hưởng này sẽ mang tính tạm thời do từ năm 2016 trở đi, số liệu quá khứ (tức 2015) đã được điều chỉnh.

Thông tư 200 rất dài với 537 trang và bao gồm rất nhiều vấn đề. Tuy nhiên, chúng tôi đã cố gắng để cô động nội dung và tóm lược một số  thay đổi chính sau;

Trước TT200, EPS = LNST cho cổ đông công ty mẹ/số lượng cổ phiếu đang lưu hành

Sau TT200, EPS= (LNST cho cổ đông công ty mẹ - LNST phân bổ cho quỹ khen thưởng và phúc lợi)/số lượng cổ đang lưu hành

Tiền chi khen thưởng và phúc lợi được ghi nhận ở dòng “tiền chi khác cho hoạt động kinh doanh” trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Nhận định của HSC – QUY ĐỊNH MỚI NÀY SẼ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TOÀN BỘ CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT VỚI MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG LÀ KHÁC NHAU. Quy định mới nói trên sẽ khiến EPS 2015 của hầu hết các doanh nghiệp niêm yết bị điều chỉnh vì hầu hết các doanh nghiệp niêm yết đều trích quỹ khen thưởng phúc lợi. Nói chung, quỹ khen thưởng phúc lợi thường được trích sau khi được ĐHCĐTN thông qua, và điều này lại diễn ra sau khi doanh nghiệp công bố BCTC. Do vậy, các doanh nghiệp có thể trừ quỹ khen thưởng phúc lợi của năm trước ra khỏi LNST khi tính EPS của năm sau.

Về chiết khấu thương mại; khuyến mãi và chiết khấu bán hàng – Khi khách hàng nhận sản phẩm khuyến mãi, doanh nghiệp sẽ phải tính doanh thu cho sản phẩm khuyến mãi đồng thời tính chi phí cho sản phẩm khuyến mãi này theo như quy định của Thông tư 200.

Theo quy định cũ, các sản phẩm khuyến mại có điều kiện (chẳng hạn mua 2 tặng 1) được ghi nhận vào doanh thu (theo giá bán 3 sản phẩm) và giá vốn hàng bán (theo giá vốn 3 sản phẩm) và chi phí bán hàng (theo giá bán 1 sản phẩm). Trong khi đó theo quy định mới, doanh nghiệp sẽ ghi nhận doanh thu theo giá bán 2 sản phẩm khi giá vốn của cả 3 sản phẩm sẽ ghi nhận vào giá vốn hàng bán và không có sản phẩm nào được ghi nhận vào chi phí bán hàng. Nghĩa là kế toán phải phân bổ số tiền thu được để tính doanh thu cho cả hàng khuyến mại, giá trị hàng khuyến mại được tính vào giá vốn hàng bán (trường hợp này bản chất giao dịch là giảm giá hàng bán). Như vậy đối với các doanh nghiệp có xuất sản phẩm khuyến mại có điều kiện, việc hạch toán theo Thông tư 200 sẽ làm giảm doanh thu, giảm chi phí bán hàng; nhưng giá vốn hàng bán lợi nhuận vẫn không thay đổi.

Trong khi đó, đối với sản phẩm khuyến mại không kèm theo điều kiện (ví dụ sản phẩm dùng thử miễn phí) thì theo quy định kế toán trước đây, doanh nghiệp ghi nhận đồng thời doanh thu, giá vốn hàng bán và chi phí bán hàng, tất cả bằng với giá vốn của sản phẩm khuyến mại. Còn theo Thông tư 200, thì doanh nghiệp sẽ bỏ qua khâu ghi nhận doanh thu và giá vốn hàng bán, mà chỉ đơn giản là ghi nhận vào chi phí bán hàng. Như vậy đối với các doanh nghiệp có xuất sản phẩm khuyến mại không kèm điều kiện, việc hạch toán theo Thông tư 200 sẽ làm giảm doanh thu, giảm giá vốn hàng bán, tuy nhiên chi phí bán hàng và lợi nhuận không thay đổi.

Nhận định của HSC – QUY ĐỊNH MỚI NÀY SẼ ẢNH ƯỞNG ĐẾN CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VÀ HÀNG TIÊU DÙNG. Quy định mới nói trên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, doanh thu thuần, lợi nhuận gộp, giá vốn hàng bán, tỷ suất lợi nhuận gộp và tỷ suất lợi nhuận thuần. Quy định ghi nhận mới đối với sản phẩm khuyến mãi có điều kiện và sản phẩm khuyến mại, quảng cáo không thu tiền và không kèm theo các điều kiện sẽ làm giảm doanh thu thuần và chi phí bán hàng & quản lý. Trên thực tế việc so sánh KQKD 2015 với 2014 sẽ trở nên phức tạp hơn do các công ty sẽ phải cung cấp cả số liệu có điều chỉnh và không điều chỉnh để các chuyên viên phân tích có thể phân tích được. Và quy định mới này chủ yếu ảnh hưởng đến các doanh nghiệp sản xuất và hàng tiêu dùng, là những doanh nghiệp thường có sản phẩm khuyến mãi nhằm mục đích marketing.

  

Ghi nhận doanh thu từ BĐS hoặc đầu tư – Chắc chắn là các doanh nghiệp BĐS chỉ có thể ghi nhận doanh thu sau khi giao nhà hoặc đất nền cho người mua và không dựa trên tiến độ xây dựng hay tiến độ thu tiền. Về các tài sản cho thuê, nếu công ty nhận trước tiền thuê cho một thời gian thuê nhất định và thời gian thuê bằng hơn 90% thời hạn hữu dụng của tài sản, thì công ty có thể có thể chọn ghi nhận doanh thu một lần trong toàn bộ thời gian cho thuê. Về BĐS đầu tư, nếu đầu tư nhằm mục đích cho thuê, thì công ty sẽ không ghi nhận khấu hao và thay vào đó xác định lỗ khi giá trị thị trường giảm thấp hơn giá trị sổ sách và ghi nhận lỗ vào báo cáo KQKD. Ngoài ra, Bộ tài chính còn yêu cầu các công ty xây dựng thể hiện chi phí xây dựng của BĐS chưa hoàn công với thời gian hoàn thành trên 12 tháng hoặc hơn một chu kỳ kinh doanh thông thường.

Nhận định của HSC – KHÔNG ẢNH HƯỞNG NHIỀU ĐẾN CÁC DOANH NGHIỆP BĐS. Hầu hết các doanh nghiệp BĐS đã áp dụng nguyên tắc ghi nhận khi giao nhà/đất kể từ 2011-2012. Do vậy ảnh hưởng sẽ là không nhiều.

Ghi nhận lãi từ cho vay – Đối với tiền lãi phải thu từ các khoản cho vay, bán hàng trả chậm, trả góp: Doanh thu chỉ được ghi nhận khi chắc chắn thu được và khoản gốc cho vay, nợ gốc phải thu không bị phân loại là quá hạn cần phải lập dự phòng.

Nhận định của HSC – CÓ KHẢ NĂNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN BÊN CHO VAY. Mục đích ở đây là áp dụng nguyên tắc thận trọng đối với lãi nhận được. Quy định này sẽ chủ yếu ảnh hưởng đến các ngân hàng và các doanh nghiệp tài chính phi ngân hàng như công ty tài chính tiêu dùng; công ty chứng khoán… Tuy nhiên, quy định này cũng có thể ảnh hưởng đến các công ty cho vay bên thứ ba, cho vay công ty liên kết, công ty con.

Lợi nhuận để trả cổ tức – Công ty mẹ được phân phối lợi nhuận cho chủ sở hữu không vượt quá mức lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trên Báo cáo tài chính hợp nhất sau khi đã loại trừ ảnh hưởng của các khoản lãi do ghi nhận từ giao dịch mua giá rẻ (bất lợi thương mại hay còn gọi là lợi thế thương mại âm). Trường hợp mức lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trên Báo cáo tài chính hợp nhất cao hơn mức lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trên Báo cáo tài chính của riêng công ty mẹ và nếu số lợi nhuận quyết định phân phối vượt quá số lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trên Báo cáo tài chính riêng, công ty mẹ chỉ thực hiện việc phân phối sau khi đã điều chuyển lợi nhuận từ các công ty con về công ty mẹ.